Hadi Asitanelioğlu

 

Tangoları

Müzik Sohbetleri

Toplum & Sanat

Geçmişten Kesitler

Sevgili Yakınlarım ve Dostlarım,

Dünkü gönderdiğim pianist bir çoğumuzun ilgisini çekti. (Not: ‘Pianist’ kelimesini yazarken, ‘Piyanist’ şeklinde yazamıyorum. Ama yazışma içinde ‘Piyano’ şeklinde yazıyorum. Ne yapayım, ‘ist’ takısını koyunca kelime Fransızca oluyor diye düşünüyorum. Bir bilenin yorumuna ihtiyacım var ). Bu gün ilginç ve sevimli bir pianist daha gönderiyorum.

Hepinize sevgiler.

H.A

(Not: Büyük bir sosyal veya felsefî düşünce ve akımı, büyük toplumsal hareketlerin öncülerini temsil eden özel kişi isimlerinde böyle farklı birleşim ve ifadeler yapılabiliyor... Sosyolog Prof. Ziyaettin Fahri Fındıkoğlu, İbni Haldun (İbn-i Haldun) gibi düşünenlere 'İbni Haldunist’ şeklinde ifade ederdi. Bunun gibi ‘Kemalist’ sözcüğü de kullanılıyor. Yani Fransızca olan 'ist' ekinin bazı özel isimlerle birleştirildiğini görüyoruz.)

Sevgili yakınlarım ve Dostlarım, benim sorularıma cevap genelde önce dostum Koro Şefi Yeşua Aroyo’dan gelir. O birçok konuyu irdeler. Birçok konuyu böyle derinlemesine irdeliyorsa, asıl ihtisası olan müzikteki görüş ve analizlerini varın siz tahmin edin. Bakınız soruma cevap vermek için nasıl uzun açıklamalar yazmış. Açıklamalarından yararlanacağınızı düşündüğümden hepinize gönderiyorum.

Bu açıklamaların çerçevesinde (eskiden muvacehesinde derdik) peki benim kararım ne olacak?

Yeşua Beyin açıkladığı gibi ‘ist’ takısının Fransızca olduğunu ben de biliyorum. Türkçe kelimeye bunu ekleyebilir miyiz. Bazı çok büyük felsefî veya siyasal düşünce ve etkinlikleri yaratan kişilerin isimlerine bu takının eklendiğini görüyoruz. Bu isim bir Türk’ün ismi de olabiliyor. ‘Kemalist’ denilmesi gibi. Fransızcada uzmanlığı belirten başka eklemeler, başka heceler de var. Ben Türkçe bir kelimeye bu eklemelerin yapılmasını yadırgıyorum. Örneğin asla ‘kemanist’ demem, kemancı derim. Yeşua Beyin söylediği gibi iki seslinin arasına ‘y’ harfini sokuyoruz. Olabilir, belki Türkçenin ses uyumuna uygun düşüyor. ‘Statistik’ demiyoruz, ‘İstatistik’ diyoruz, ’Station’ demiyoruz, ‘İstasyon’ diyoruz. Her lisanın kendiliğinden oluşan kuralları var. Peki ama ‘Piano’ kelimesi ‘Piyano’ya döşünce Türkçeleşmiş mi oluyor, Türkçeleşmiş ise ben niye Fransızca ek koyayım. Bence Yeşua Beyin açıklamaları da benim düşüncelerimi destekliyor. Haydi hepiniz biraz düşünün bakalım.

H.A

İyi akşamlar Hadi Bey

Sorunuza uzunca bir yanıt bu :))

Ülkemizdeki insanların çoğu karşılığı olmayan yabancı kelimeleri o dilde duyulduğu gibi türkçede aynen telaffuz etmiyor, edemiyor.

Bunu yapan yapabilen az sayıda insan var tabi ki.

Örneğin bu piano / piyano örneğini ele alalım..

Türkçenin yapısı dolayısıyla içinde ia veya io harflerinin bulunduğu tüm yabancı kelimeleri göründüğü gibi değil ama iya iyo şeklinde okuyorlar.

Maria = Mariya, Mario = Mariyo

piano = piyano, viola = viyola, violonsel = viyolonsel

Julio = Julyo, Julia = Juliya

Romania = Romanya, İtalia = İtalya

mio = miyo, mia = miya

aria = arya

Burada dil kaslarının yanlış kullanılması sözkonusudur.

Yharfi için dilin yan tarafları kalkar ve arka azı dişlerine değer.

İharfinde ise dil havaya kalkmaz ve ses doğrudan gırtlaktan çıkar.

Ama bu zor bir şeydir. Alışık olmayanlar yapmakta zorlanır.

Ve işin kolayı olarak araya bir Y harfi girer.

Seslendirmede araya giren Y yi, artık yazıya da sokma zamanı böyle gelir işte..

West Side Story'dekiMaria aryasını Mariya Mariya! diye söyleyen bir tenoru hayal etmek bile istemem.. İğrenç duyulur..

Umarım yeterli bir açıklama olmuştur..

Ayrıca,

ist( = cı) takısı ise latin dilerinde bir meslek erbabını belirler.

violonist =kemancı

Keyfekader bazı kelimeler aynen kullanılırken bazıları türkçe takılandırılıyor..

violist = viyolacı

bazıları da orijinal haliyle ama deforme ederek kullanılıyor

pianist = piyanist

Konu konuyu açar tabi..

Buna benzer hataları yapan yalnız Türkler değil.

İngiliz ve Amerikalılar çocuk doktoru (pediyatr) veya psikiyatr gibi kelimeleri

tamamen saçma bir şekilde pediatrist, psychiatrist şeklinde kullanırlar.

Aslı pediatre ve psychiatre, fransızca.

Neurologue da olur neurologist..

Yani takıya takı takarlar.

Oysa pedi = çocuk, psyche = ruh, yatros = tabip (yunanca)

ruh doktoru zaten

ee ne oldu şimdi

ist cı ise

ruh doktorcu çocuk doktorcu anlamında bir şey oldu..

Selamlar...